هنرى پاتينجر ( مترجم : شاپور گودرزى )
48
مسافرت سند وبلوچستان ( سفرنامه پاتينجر ) ( فارسى )
انجام مىپذيرد كه بر روى آن در بعضى قسمتها برشهاى عمودى دادهاند . بر بالاى اين پشته قصر محمود خان رئيس ناحيه كلات قرار دارد كه حالا به او بيگلربيگ بلوچستان مىگويند . اين قصر به خوبى و با ديد كاملا روشن بر شهر و نواحى مجاور آن مسلط است . فرصتى نداشتم تا داخل قصر را ببينم ، ليكن آن را از خارج بررسى نمودم . خانههاى گلى معمولى با سقفهاى مسطح ، به شكل نامنظم و تراسوار قرار دارند . ديوارهائى كوتاه به صورت جانپناه و سنگر با همان اسلوب قلعه اصلى شهر با مزغلهائى به منظور دفاع ، از مهمترين و بهترين مناظر آنهاست . تپهاى كه براى سكونت خان اختصاص دارد خود در ديوارى گلى محصور است و مانند قلعه اصلى ، برج و بارو دارد . منزلگاه خان بهتر از جاهاى ديگر مراقبت مىشود و در تعمير و آبادى آن دقت و حفاظت بيشتر و بهتر مرعى است و برج و باروهاى آن معمورتر و آبادتر است . بطور كلى فكر ميكنم اين ارگ و قلعه ممكنست با زحمت و خرج كم تعمير و اندود گرديده براى دفاع بيشتر و بهتر نسبت بهر جاى ديگرى كه در بلوچستان ديدهام مجهز گردد . در ورودى در سمت جنوبغربى قرار دارد و نگهبانان تفنگچى هميشه بر آن پادگان دارند . شهر سه دروازه دارد كه آنها نيز تحت مراقبت و كشيك تفنگچيان قرار دارد . اين دروازهها نام مختلفى دارند و بنامهاى خانى - قندهارى - و بلائى ناميده ميشوند . راه قندهار بدروازه قندهار و راه بلا بدروازه بلا ميرسد و به همين جهت نام آنها از اين دو راه گرفته شده است ولى دروازه خانى بمناسبت اظهار صميميت بخان و تعارفات معموله بديننام شهرت يافته است . خانههاى داخل قلعه در حدود 2500 و در حومه شهر و خارج از قلعه نيز بيش از نيم اين مقدار خانهها از آجر سرخ ( نيم پخته ) با سقف و استخوانبندى چوبى ساخته شده ، روى آنها با كاهگل يا چونام « 1 » اندود شده است . بطور كلى كوچهها عريضتر از ساير شهرهاى اين نواحى است . بسيارى از كوچهها براى عبور عابر ، در دو طرف پياده
--> ( 1 ) - ساروج